Yedekleme stratejisi: bu rehberde neler var? #
Yedekleme stratejisi konusunu aşağıdaki başlıklar altında ele alıyoruz:
Her depolama birimi bir gün arızalanabilir. SSD’ler ve sabit diskler uyarı vermeden bozulabilir, dizüstü bilgisayarlar çalınabilir, fidye yazılımları dosyaları şifreleyebilir ve hepimiz zaman zaman yanlış klasörü sileriz. Bu olayların hiçbirini tamamen önleyemezsiniz, ama sonuçlarını yedekleme ile neredeyse sıfıra indirebilirsiniz.
Bu rehberde, yaygın kabul gören 3-2-1 kuralını temel alan pratik bir yedekleme düzenini Windows’un kendi araçları, bir harici disk ve bir bulut hizmetiyle nasıl kuracağınızı anlatıyoruz. Tahmini süre: İlk kurulum 1–2 saat (ilk yedeğin boyutuna göre daha uzun sürebilir). Zorluk: Kolay–Orta.
3-2-1 kuralı nedir? #
- 3 kopya: Verinizin toplam en az üç kopyası olmalı: biri çalıştığınız asıl kopya, ikisi yedek.
- 2 farklı ortam: Yedekler en az iki farklı türde depolamada durmalı; örneğin bilgisayarın iç diski ve harici bir disk.
- 1 farklı konum: Kopyalardan biri fiziksel olarak başka bir yerde olmalı; bulut hizmeti veya başka bir adreste saklanan bir disk gibi.
Bu kuralın mantığı, tek bir olayın tüm kopyaları aynı anda yok etmesini engellemektir. Yangın veya hırsızlık evdeki tüm diskleri etkileyebilir; bulut kopyası ayakta kalır. Hesap erişimi kaybedilirse veya buluttaki dosyalar eşitleme yüzünden silinirse harici disk kopyası kurtarır.
Başlamadan önce #
- Harici disk: Yedekleyeceğiniz veri miktarından belirgin biçimde büyük bir harici disk seçin; dosya sürümleri ve sistem görüntüleri zamanla yer kaplar.
- Bulut hesabı: Kullandığınız bir bulut depolama hizmeti ve iki aşamalı doğrulamanın açık olduğu bir hesap.
- Neyin önemli olduğunu belirleyin: Belgeler, fotoğraflar, videolar, iş dosyaları, oyun kayıtları, tarayıcı yer imleri ve e-posta arşivleri. Programlar yeniden kurulabilir; kişisel verileriniz kurulamaz.
- Şifreleme anahtarları: BitLocker kurtarma anahtarı gibi bilgileri bilgisayar dışında güvenli bir yerde saklayın.
- Menü adları değişebilir: Windows’un yedekleme araçları sürümden sürüme farklı konumlarda ve adlarla bulunabilir; bazı eski araçlar gelecekte kaldırılabilir.
1. Aşama: Dosya Geçmişi ile sürümlü dosya yedeği #
- Harici diski takın. Diskin Windows tarafından tanındığından emin olun. Disk başka amaçla da kullanılıyorsa yedekler için ayrı bir klasörde yeterli alan bırakın.
- Dosya Geçmişi’ni açın. Denetim Masası’nda “Dosya Geçmişi” bölümünü açın (Başlat menüsünde aratarak da bulabilirsiniz). Windows 10’da Ayarlar > Güncelleştirme ve Güvenlik > Yedekleme altında da bu seçenek bulunur.
- Sürücüyü seçin ve açın. “Sürücü seç” ile harici diski belirleyin ve “Aç” düğmesine basın. Dosya Geçmişi varsayılan olarak kullanıcı kitaplıklarınızı (Belgeler, Resimler, Müzik, Videolar, Masaüstü vb.) yedekler.
- Sıklığı ve saklama süresini ayarlayın. “Gelişmiş ayarlar” bölümünde dosyaların ne sıklıkla kopyalanacağını ve eski sürümlerin ne kadar süre tutulacağını belirleyin. Sık değişen dosyalarla çalışıyorsanız daha kısa aralık seçmek, kaybı azaltır.
- Ek klasörleri ekleyin. Kitaplıklar dışında kalan önemli klasörlerinizi kitaplıklara ekleyerek Dosya Geçmişi’nin kapsamına alabilirsiniz.
- Geri yüklemeyi deneyin. “Kişisel dosyaları geri yükle” seçeneğiyle eski bir sürümü açın ve gerçekten erişebildiğinizi doğrulayın.
2. Aşama: Sistem görüntüsü ile tam disk yedeği #
- Aracı bulun. Denetim Masası’nda “Yedekle ve Geri Yükle (Windows 7)” bölümünü açın ve “Sistem görüntüsü oluştur” seçeneğine tıklayın. Microsoft bu aracı eski bir özellik olarak sınıflandırmıştır; sisteminizde hâlâ bulunsa da gelecekte değişebileceğini göz önünde bulundurun.
- Hedefi seçin. Harici diski hedef olarak belirleyin. Sistem görüntüsü, Windows’un çalışması için gereken tüm bölümleri içerir ve büyük yer kaplar.
- Yedeği başlatın. İşlem diskin doluluk oranına göre uzun sürebilir. Bu sırada bilgisayarı kapatmayın.
- Kurtarma sürücüsü oluşturun. Başlat menüsünde “Kurtarma sürücüsü oluştur” aratın. Bu USB bellek, Windows hiç açılmadığında sistem görüntüsünü geri yüklemek için gereken ortamı sağlar. Bellekteki mevcut veriler silinir.
- Düzenli tekrar planlayın. Sistem görüntüsü, alındığı andaki durumu yansıtır. Büyük değişikliklerden sonra veya belirli aralıklarla yenilemek gerekir.
Sistem görüntüsü, diskin tamamen arızalandığı senaryoda Windows’u, programları ve ayarları tek seferde geri getirir. Dosya Geçmişi ise tek tek dosyaların eski sürümlerine dönmeyi kolaylaştırır. İkisi birbirinin yerine değil, birlikte kullanılmak içindir.
3. Aşama: Bulut ile farklı konumdaki kopya #
- Klasör yedeklemesini açın. OneDrive kullanıyorsanız ayarlarındaki “Yedekleme” bölümünden Masaüstü, Belgeler ve Resimler klasörlerinin buluta yedeklenmesini sağlayabilirsiniz. Windows 11’deki Windows Yedekleme uygulaması da klasörleri, ayarları ve uygulama listesini Microsoft hesabına yedekleyebilir. Başka bir bulut hizmeti kullanıyorsanız kendi istemcisinin benzer özelliklerini kullanın.
- Eşitleme ile yedeklemenin farkını bilin. Eşitleme, bilgisayarda sildiğiniz veya fidye yazılımının şifrelediği dosyayı buluta da yansıtabilir. Bu nedenle bulut hizmetinin sürüm geçmişi ve silinen dosyaları geri getirme özelliklerini mutlaka inceleyin.
- Hesabınızı koruyun. İki aşamalı doğrulamayı açın ve kurtarma bilgilerini güncel tutun. Hesaba erişimi kaybetmek, bulut yedeğini kaybetmek demektir.
4. Aşama: Düzeni sürdürmek #
- Harici diski her zaman takılı tutmayın. Sürekli bağlı bir disk, fidye yazılımı veya elektrik dalgalanmasından bilgisayarla birlikte etkilenebilir. Yedek aldıktan sonra diski çıkarmak, çevrimdışı bir kopya oluşturur.
- Takvim belirleyin. Örneğin dosya yedeği için diski haftada bir takmak, sistem görüntüsünü ise büyük değişikliklerden sonra almak gibi kendi ritminizi oluşturun.
- Geri yüklemeyi düzenli olarak test edin. Test edilmemiş bir yedek, var olduğu varsayılan bir yedektir. Ara sıra rastgele birkaç dosyayı geri yükleyip açın.
- Disk sağlığını izleyin. Yedek diskin kendisi de arızalanabilir. Hata veren veya yavaşlayan diski zamanında değiştirin.
Sorun giderme #
| Belirti | Olası neden | Çözüm |
|---|---|---|
| Dosya Geçmişi sürücüyü bulamıyor | Disk bağlı değil veya sürücü harfi değişti | Diski takın; Dosya Geçmişi’nde sürücüyü yeniden seçin |
| Sistem görüntüsü yetersiz alan hatası veriyor | Hedef disk küçük veya dolu | Eski görüntüleri temizleyin veya daha büyük disk kullanın |
| Bulutta dosya eksik | Klasör yedekleme kapsamı dışında veya eşitleme duraklatılmış | İstemci ayarlarında klasörleri ve eşitleme durumunu kontrol edin |
| Geri yüklenen dosya açılmıyor | Dosya yedeklendiği anda zaten bozuk olabilir | Daha eski bir sürümü deneyin |
Sık yapılan hatalar #
- Eşitlemeyi yedek sanmak: Silinen veya şifrelenen dosyalar eşitlenen her yerden kaybolabilir.
- Tek bir yedek kopyaya güvenmek: Yedek disk de arızalanabilir; 3-2-1 kuralının amacı budur.
- Yedeği aynı diskte tutmak: Aynı diskteki ikinci bölüm, disk arızasına karşı koruma sağlamaz.
- Geri yüklemeyi hiç denememek: Sorun anında yedeğin çalışmadığını öğrenmek en kötü senaryodur.
- Kurtarma anahtarlarını bilgisayarda saklamak: Şifreli disk açılamazsa anahtara ulaşmanın başka bir yolu olmalı.
Sık sorulan sorular #
Yalnızca bulut yedeği yeterli değil mi? #
Bulut, farklı konum şartını karşılar ama tek başına 3-2-1 kuralını sağlamaz. Hesap erişimi kaybı, eşitleme hatası veya hizmet sorunu gibi durumlara karşı yerel bir kopya da tutmak daha güvenlidir.
Dosya Geçmişi programlarımı da yedekler mi? #
Hayır. Dosya Geçmişi kişisel dosyalara odaklanır. Programlar, ayarlar ve Windows’un kendisi için sistem görüntüsü kullanmanız gerekir.
Yedek diskim şifrelenmeli mi? #
Diskin kaybolma veya çalınma ihtimali varsa şifreleme önerilir. Ancak şifreleme parolasını veya kurtarma anahtarını kaybederseniz yedeğe siz de erişemezsiniz; bu bilgileri güvenle saklayın.
Sonuç #
İyi bir yedekleme düzeni karmaşık olmak zorunda değildir: Dosya Geçmişi ile kişisel dosyalarınızın sürümlü kopyası, sistem görüntüsü ile tam bir geri dönüş noktası ve bulut ile farklı konumda bir kopya. Bu üç katmanı 3-2-1 kuralına göre kurup düzenli olarak test ettiğinizde, en kötü senaryoda bile verilerinizi geri getirebilirsiniz.
